معماري صفويه

درباره معماري ايراني و به ويژه معماري ايراني دوره صفويه، آن گونه که در محافل علمي موسوم است و آن گونه که اروپاييان دانش و بينش ايرانيان را به خواندن نوشتارهاي خودشان در زمينه معماري تشويق مي‌کنند، هيچ سخن پرقدري شنيده نشده است.

آنچه در تدوين فضاي معماري ايراني، شکل دادن و مجهز کردن محور اصلي آمد و شد‌ها و توقف‌هاست، در دوران صفويه بار بصري بيشتري دارد. در اين دوره شهرسازي ايران به استقبال قرينه‌سازي مي‌رود. کاربرد اين شگرد در پيشينه‌هاي معماري ايراني نزديکي‌هاي زيادي دارد که با اندازه‌هايي که در بلندا افزايش داده مي‌شوند، معماري‌هاي داراي کاربرد اجتماعي دوران صفويه را همانند وسيله ارتباط جمعي _ از راه بصري را متمايز مي‌کند.

آنچه در تدوين فضاي معماري ايراني در نقش نمادين دادن به بناها داراي کاربري همگاني خلاصه مي‌شود، به دست معماراني که از توان چشمگير صفويان در آباداني و توليد فضاي ساخته شده بهره مي‌بردند رشد زيادي کرد. نقش‌هاي برخوردار از فروتني و داراي بار معنوي و نمادين، پيش از صفويه تنها در نقاطي خاص از بناها به چشم مي‌آمدند.

در دوران شکوفايي صفويان، داراي وظيفه‌اي تازه شدند تا آن جا تعميم پيدا کردند و با شالوده کالبد بناها به گونه‌اي ترکيب شدند. در بسياري از بناهايي که به ويژه در اوج توانمندي صفويان ساخته شده‌اند، اهميت پوشش‌هاي تزييني تا‌ آن اندازه فزوني پيدا مي‌کند که براي فهم شالوده معمارانه فضا بايد از آنها عبور کرد تا فراتر از پوشش‌هاي تزئيني به شالوده ساختمان پرداخت.

آنچه در تدوين فضاي معماري ايراني در زنده بودن و نقش‌ساز بودن معماري در پهنه شهر خلاصه مي‌شود و نزديک با تعلق بنا به محيط اجتماعي شهر است، در دوران صفويه به گونه‌اي کم و بيش جدا از بافت کالبدي شهر روي به تقويت بناها در محور بلندا مي‌کنند. تا بتوانند بيشترين راه تماس با گستره مکاني خود را هموار کنند. گسترش در ارتفاع بناهاي همگاني دوران صفويه، تلاشي براي تاييد و تاکيد تعلق فرآورده‌هاي معمارانه به شهروندان است. برقراري ارتباط بصري، نخستين گام براي برقرار کردن ارتباط ذهني شخصي مردمان با بناها به شمار مي‌آيد.

زمينه‌هاي مساعدي براي معماري ايراني وجود دارد تا به معماران اجازه دهند که خصيصه‌هاي معماري را به شکلي نو و پي‌جوي مفاهيمي درخور زماني که زندگي مي‌کنند، جلوه دهند.

گفت و شنود درباره پديدار شدن برخي شکل‌هاي ويژه در معماري ايراني دوران صفويه مستلزم شناخت تاريخ کشور و تلاش‌هاي صفويان ده‌ها سال پيش از به حکومت رسيدن است. به همان اندازه شناخت دگرگوني‌هايي که در پايتخت کشور درباره معماري و شهرسازي شکل گرفته‌اند را، در چارچوب مدني ايران زمين و به اتکا شناخت ادب و فرهنگ ايران، بايد بررسي کرد. بر اين پايه است که تلاش‌هاي معماران ايراني حمايت شده و تشويق مي‌شوند تا از سوي حرکت ملي‌اي که صفويان آغازگر آن بوده‌اند منزلت خود را در زمينه معماري و شهرسازي بازشناسند.

پايگاه اطلاع‌رساني شهرسازي و معماري